پنجشنبه 27 شهريور 1393       صفحه اصلی  |  ارتباط با ما

 




 گلبرگ
 گلبرگ و گل آرا
 روز ازدواج سال 90
 فرهنگسرای فردوس
 x
 گل آرا


 

 آسیب شناسی طلاق

آسیب شناسی طلاق

آمار بازدیدها : 6021

بنام خدا
آسیب شناسی طلاق

پزوهشگر: مریم اردستانی (همسر آرمان داوری)
استاد مشاور: آرمان داوری
دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات زنان گرایش" زن و خانواده"
پائیز 1387

فهرست مطالب
- مقدمه
- تعاریف مفاهیم و کلمات مرتبط
- انواع طلاق از دیدگاه بوآن
- انواع طلاق از نظر حقوقی و قانونی
- علل و عوامل تاثیر گذار در طلاق
- زمانی که طلاق باید صورت گیرد
- اختلالات پس آسیبی طلاق
- زندگی پس از طلاق و چند توصیه از سوی کارشناسان
- فرزندان طلاق
- طلاق در اسلام
-آمار طلاق در ایران از سال 1380 به بعد
-راه کارهای کاهش وقوع طلاق
-منابع


مقدمه
طلاق فاجعه درد ناک جوامع انسانی است، هولمز و همکاران در طبقه بندی خود از استرس های انسانی، بزرگ ترین استرس را طلاق شناسایی و معرفی نموده و آن را در صدر جدول استرس های جهان قرار داده اند. به نظر می آید غم انگیز تر از طلاق حادثه ای در دنیا شناسایی نشده باشد. با این همه در جوامع انسانی پدیده تلخ طلاق در حال افزایش است . مطابق پژوهش های تطبیقی بیشترین آمار طلاق در کشور آمریکا اتفاق می افتد در آن دیار نیمی از ازدواج ها به طلاق ختم می شود. جای تاسف است که کشور ایران در این رابطه مقام چهارم را به خود اختصاص داده است. در ایران تقریبا یک چهارم ازدواج ها به طلاق ختم می شود . افزایش طلاق مسئولین ، خانواده ها و حتی افراد در شرف ازدواج را نگران ساخته است. افزایش آمار زنان متارکه کرده و فرزندان طلاق آسیب های اجتماعی را دامن می زند. بهداشت روانی زنان متارکه کرده و فرزندان طلاق به شدت تحت مخاطره است. بیشتر طلاق ها به دلیل ازدواج های زود هنگام و شتاب زده صورت می گیرد. حدود پنجاه درصد از طلاق ها در سه سال اول ازدواج رخ می دهد. گذشته از طلاق های رسمی که توسط سازمان ثبت احوال اعلام می گردد کارشناسان بر این باورند که بسیاری از زوجین دچار طلاق پنهان شده اند برخی دیگر از این نوع طلاق ها به عنوان طلاق عاطفی یاد کرده اند. برخی پژو هش ها نشان می دهند که تنها 14 در صد همسران از زندگی مشترک خود راضی هستند و 86 در صد آنها به درجاتی از ازدواج خود ناراضی می باشند، و تنها بنا به ملاحضات اقتصادی ، فرهنگی ، مذهبی ، اجتماعی و بویژه فرزندان به زندگی مشترک خود کج دار مریز ادامه می دهند. از نظر حقوقی طلاق نیز یک فرایند زمان بر و پیچیده است و از نظر روانی پدیده ای شدیدا فرسایشی است. آسیب های طلاق آنقدر کوبنده است که توجه چند جانبه تر و جدی تری را می طلبد. در این تحقیق بطور خلاصه به بررسی ابعاد طلاق پرداخته می شود.

تعاریف مفاهیم و کلمات مرتبط
آسیب شناسی(pathology): مطالعه تمام جنبه های کنش بدنی ، از نظر انحراف هایی که از حالت طبیعی و سلامت پیدا می کند.[1]
طلاق (Divorce): در لغت جدا شدن زن از مرد، رها شدن از قید نکاح و رهایی از زناشویی است و در اصطلاح نظام‌های حقوقی غربی، دلالت بر انحلال یک رابطه زناشویی رسمی و قانونی در زمانی‌که هر دو طرف هنوز در قید حیاتند و پس از وقوع آن می‌توانند بار دیگر ازدواج کنند، دارد.[2]
طلاق قراردادی است که به زن و مرد امکان می‌دهد تا تحت شرایطی پیوند زناشویی خود را گسسته و از یکدیگر جدا شوند؛ در تعریف دیگری آمده: طلاق شیوه نهادی‌شده و اختیاری پایان یک ازدواج است.
انحلال زناشویی (dissolution ): مفهوم وسیعی است که طلاق تنها یکی از اسباب آن است، از اسباب دیگر همانند مرگ یکی از دو همسر یا فسخ ازدواج، می‌توان نام برد.
انفصال(separation): به معنی جدایی فیزیکی زن و شوهر از یکدیگر؛ که در اغلب کشورها فاقد جنبه رسمی و قانونی است. اما امروزه در برخی از کشورهای غربی به شکلی از انفصال قانونی برمی‌خوریم که معمولا پیش از طلاق اتفاق می‌افتد و آن از این قرار است که دو همسر توافق می‌کنند در اقامتگاه‌های مجزا به سر برند.
متارکه(desertion): نیز به معنی انحلال اجتماعی ازدواج، زمانی رخ می‌دهد که یکی از دو همسر، دیگری را به مدتی طولانی ترک کند و یا از وی دوری گزیند.[3]

انواع طلاق از دیدگاه بوآن(1970)
محققی به نام بوآن اظهار می‌دارد که وقتی ازدواج از هم می‌پاشد، در اثر آن چندین نوع طلاق ایجاد می‌شود:
- طلاق عاطفی (طلاق پنهان): زمانی رخ می دهد که ازدواج دستخوش تباهی می شود و ممکن است تا بعد از حکم طلاق ادامه یابد.( « دیگر محبتی بین ما نمانده ... پرده های حیا بین ما ریخته ... فقط برای بچه ... آبرو... به این زندگی نکبتی ادامه می دهیم. »)
- طلاق قانونی: مطابق قانون رایج هر کشور.
- طلاق اقتصادی(مالی) : در رابطه با پول و توافقهای مالی(مانند مهریه) است. ( زن و مرد حساب خود و دخل و خرج و سرمایه گذاری و ... را از هم جدا کرده اند و معمولا بی اعتمادی فزاینده ای بین ایشان حاکم است.)
- طلاق هم والدی: در ارتباط با نگهداری و سرپرستی از فرزند،خانواده های تک والدی، یا حق ملاقات با فرزندان است. - طلاق اجتماعی : در زمینه تغییر روابط با جمع دوستان همسر رخ می دهد. (همسر را تحمل می کند اما با کلیه اقوام و دوستان او قطع رابطه می کند)
- طلاق روانی: در حضور مسائل مربوط به بازیابی خود، پیروی فردی و مشکلات مربوط به فکر کردن براساس ضمیر "من" و نه "ما"است. ( مرد یا زن در روند رشد شخصیتی و خودسازی خود متوجه می شود که همسرش هویت منافی رشد روحی او دارد و لذا مسیرش را از او جدا می کند. این نوع طلاق بسیار حساس است و حتما باید عوامل فریبنده ای مثل افسردگی ، تنبلی ، تنوع طلبی و ... را چک کرد که مبادا خود را به شکل خودسازی نشان داده باشد. [4][5]

انواع طلاق از نظر حقوقی و قانونی
طلاق قانونی دو نوع است:
1. طلاق رجعی: طلاقی است که مرد بعد از طلاق تا وقتی که زن در عده است می تواند رجوع کند .طبق ماده 1148 در طلاق رجعی برای شوهر در مدت عده حق رجوع است.
2. طلاق بائن: طلاق بائن طلاقی است که مرد بعد از طلاق حق رجوع به زن را ندارد.
طلاق در موارد زیر بائن است:
الف)طلاقی که قبل از زناشویی واقع شود
ب)طلاق زن یائسه
ج)طلاق خلع و مبارات
د) سومین طلاقی که بعد از سه وصلت متوالی بعمل آید
ه) طلاقی که بموجب حکم قانون صادر شود
و) طلاقی که زن بموجب شرط ضمن عقد به او داده شده است. [6]

علل و عوامل تاثیر گذار در طلاق
طلاق به عنوان مسأله اجتماعی یکی از مهم ترین پدیده های حیات انسانی است. می توان گفت کمتر پدیده اجتماعی به پیچیدگی طلاق وجود دارد. علل و عوامل طلاق متفاوتند .
برخی از این علل و عوامل عبارتند از:
1-عدم تفاهم و توافق اخلاقی،
۲- ناسازگاری و عدم سازش،
۳- بداخلاقی و بدرفتاری،
۴- خشونت (کتک زدن)،
۵- تفاوت و تضاد در زندگی،
۶- تفاوت های فرهنگی،
۷- سوءظن
۸- اعتیاد
۹- عدم شناخت و درک یکدیگر
۱۰- ازدواج دوم
۱۱- دخالت دیگران در زندگی
۱۲- اختلاف سن
۱۳- عدم علاقه
۱۴- بیماری روحی
۱۵- بیکاری و فقر مالی
۱۶- عدم توافق در مسائل جنسی(زناشویی)
۱۷- ازدواج اجباری
18- شهرت یکی از طرفین
19- بحران شخصیت یکی از مهم ترین عوامل طلاق در جامعه امروز ما بحران شخصیت است. همان بحرانی که سبب می شود ازدواج ها صورت گیرد. بحران تنهایی یا یک خلاء عاطفی. خلائی که باعث می شود در سن پایین، فرد تصمیم بگیرد با ازدواج این گره یا عقده را از هم بگسلد. چنین افرادی که هنوز به بلوغ روانی کامل نرسیده و آگاهی لازم را جهت ازدواج ندارند، فقط برای اینکه تنهایی خود را پر کنند به سراغ ازدواج می روند. این افراد نه به روابط جنسی، نه به مادیات و نه به ظواهر و... به هیچ چیز توجه نمی کنند و تنها توجه آنها به تشکیل زندگی تازه و استقلال فردی در نتیجه جدا شدن از خانواده خود است. همین بحران شخصیت باعث می شود که فرد به هیچ کدام از تفاوتهای فرهنگی و... با فرد مقابل توجه نکند، تا فقط به استقلال فردی دست یابد. بنابراین بحران شخصیت به طور غیرمستقیم، طلاق را نیز برای فرد رقم می زند. از دیدگاه دکتر آقاجانی« در میان طبقات مختلف اجتماعی (بالا، متوسط، پایین)، تفاوتهای اساسی در علت طلاق وجود دارد. به طور مثال، در طبقه پایین جامعه، مهمترین علت طلاق مشکلات مالی عنوان می شود و بیکاری و ندادن نفقه، اعتیاد، خشونت و بداخلاقی و بدرفتاری از جمله دیگر علل طلاق است. تفاوت های طلاق در میان دو طبقه بالا و متوسط نیز مختلف است. مثلاً مهمترین عامل طلاق در میان طبقه بالا، عدم تفاهم و توافق اخلاقی است. در حالی که درمیان طبقه متوسط، تفاوت های فرهنگی مهم ترین عامل است.[7]
دکتر ساروخانی در مورد علل طلاق می گوید:« پدیده طلاق، پدیده ای چند عاملی است، هرگز یک عامل به تنهایی نمی تواند موجبات پیدایی آن را فراهم کند،در عرف عام می گویند ، فلان خانواده فقط به خاطر فلان علت منهدم شد . اینان جرقه ها را از عوامل باز نمی شناسند.» [8]

زمانی که طلاق باید صورت گیرد
زمانی که به خود واقعی ما صدمه وارد می شود و باعث پایین آمدن عزت نفس می شود، آن موقع است که طلاق منفورترین حلال است. زمانی که ما به خودمان ضربه وارد می کنیم و تحمل زندگی برایمان سخت می شود. زمانی که تحملمان را پشت سر گذاشتیم، آن لحظه است که خود واقعی فرد هیچ احساسی به طرف مقابل ندارد و تنها راه نجاتش را طلاق می داند. از دیدگاه روانشناسی فروپاشی یک خانواده یک رویداد ساده نیست زیرا باید همه خاطرات و تجربیات نامطلوب زندگی از ذهن پاک شود و از بین برود تا فرد بتواند خود را با شرایط آتی زندگی هماهنگ سازد. وقتی دوام زندگی دچار مشکل شود، اعتماد به نفس و آرامش انسان به خطر می افتد و همراه با این به خطر افتادن، اگر طلاق صورت نگیرد باعث نابودی خود فرد می شود. [9]

اختلالات پس آسیبی طلاق
- یکی از اختلالات پس آسیبی طلاق افسردگی است که گریبانگیر افراد متارکه کرده خواهد شد زنان متارکه کرده در مقایسه با مردان بیشتر از افسردگی رنج می برند. علائم افسردگی پس از جدایی مشابه با همان عوارض افسردگی های دیگر و شامل موارد زیر است:
• کاهش سطح انرزی
• احساس غمگینی
• نا امیدی
• نگرانی در مورد آینده
• انزوا و گوشه گیری
• کاهش تحمل ریسک پذیری
• کم انرزی بودن تن صدا
• میل به گریه
• تفکرات منفی
• بد بینی
• بی توجهی به آراستگی ظاهر
• اختلالات خواب
• کاهش تمایلات جنسی
- یکی دیگر از عوارض طلاق خشم نسبت به همسر یا نزدیکان او می باشد که معمولا با تحقیر و توهین مکرر به همسر و نزدیکان او خود را نشان می دهد.در سطح وسیع تر زوج یا زوجه در صدد ضربه زدن به طرف مقابل بر می آید و در مواردی به جرائم هتاکی تهمت، ضرب و شتم ، اسید پاشی و حتی قتل منجر می شود.
- بد بینی نسبت به جنس مخالف و پدیده ازدواج یکی دیگر از عوارض طلاق می باشد در غالب موارد اغلب افراد که اخیرا جدا شده اند اعلام می کنند که تا عمر دارند تن به ازدواج نخواهند داد و تقریبا این برخورد را همه افراد درگیر با طلاق مطرح می کنند اما پژوهش ها و تجارب نشان می دهد که این عده پس از گذشت 2 سال از جدایی مجددا فکر ازدواج دوباره در ذهن آنها بروز می کند. افراد متارکه کرده به دلیل خاطره تلخی که از ازدواج دارند حتی معمولا سعی دارند چهره ازدواج را در نزد دیگران تخریب نمایند و این موجب خواهد شد تا جو بدبینی در مورد پدیده ازدواج در جامعه شیوع پیدا کند.
- افزایش آسیب های اجتماعی نیز از عوارض طلاق است. زنان متارکه کرده در زمانی که طلاق برای آنها رخ داده است به شدت احساس بی پناهی می کنند . این افراد اگر با مشکل اقتصادی و بی کاری روبرو باشند با بی پناهی مضاعف خواهد شد!
- مشکل بی کاری و نداشتن مسکن در افراد متارکه کرده و بویژه زنان آن هم زنان دارای فرزند که خود حضانت فرزندان را بر عهده دارند بعید نیست آنها را مجبور به رفتار های ناشایست اجتماعی نماید.
- یکی دیگر از عوارض سوء طلاق زیان های اقتصادی است که به طرفین طلاق ، خانواده ها و نهایتا جامعه وارد می شود. در این زمینه می توان به هزینه های مراسم عقد و عروسی ، پرداخت مهریه ، هزینه هایی که دولت برای رسیدگی به پرونده های طلاق انجام می دهد ، هزینه های وکالت، هزینه های مشاوره حقوقی و خانواده ، هزینه های ایاب و ذهاب و ... اشاره نمود.
- البته آسیب های روحی روانی که بر افراد وارد می شود بسیار چشمگیر تر و غیر قابل جبران تراز آسیب های مالی است.
- آسیب های تربیتی نیز یکی دیگر از آسیب های طلاق است. طبق تحقیقات فرزندان طلاق از بهره هوشی پائین تری برخوردارند، بهداشت روانی بالایی ندارند.و بیشتر به سوی جرائم حرکت می کنند. اعتیاد و فرار از منزل و تن دادن به رفتار های ضد اخلاقی در آنها بیشتر گزارش شده است از طرفی فرزندان طلاق که روزگاری خود ازدواج می کنند احتمال اینکه ازدواج آنها به طلاق ختم شود بیشتر است. [10]

زندگی پس از طلاق و چند توصیه از سوی کارشناسان
جهت ارتقاء روحیه و مدیریت زندگی پس از طلاق راه کار های ذیل توصیه شده است:
1. احساسات خود را سرکوب نکنید
2. زندگی ادامه دارد
3. اشتباهاتتان را بپذیرید
4. بخشش بر هر درد بی درمان دواست
5. رابطه را کاملا قطع کنید [11]
کارشناسان بر این عقیده اند که عشق به همسر سابق حد اکثر تا 5/2 سال پس از طلاق طول می کشد اما اگر شخصی(مشاور) مداخله نماید این فراموشی زود تر اتفاق می افتد.

فرزندان طلاق
باید تا حد امکان حقیقت را برای کودکان بیان کرد. چون در غیر این صورت دلایل اشتباهی برای طلاق تصور خواهند کرد و از لحاظ روانی صدمه زیادی بر آنها وارد می شود.
در هنگام طلاق ۵ ترس برای کودکان بوجود می آید:
۱- حالا چه بر سر من می آید؟
۲- کجا باید زندگی کنم؟
۳- چرا پدر یا مادر مرا ترک کرد؟
۴- چه کسی از من مراقبت می کند؟
۵- همه اتفاق ها تقصیر من بود.
برخورد آگاهانه والدین باعث می شود، کودک بتواند بر این ترس ها غلبه کرده و پاسخی مناسب برای سئوال هایش بیابد. [12]
بنا به اعلام اداره سلامت روان آمریکا ، فرزندانی که پدر مادر آنها از هم جدا می شوند در مقایسه با فرزندانی که پدر و مادر آنها دائما با یکدیگر در حال مشاجره هستند بهداشت روانی بالا تری برخوردارند. [13]

طلاق در اسلام
اسلام، ازدواج را به عنوان یک پیوند مقدس و دارای کارکردهای متعدد فردی و اجتماعی ضروری، مورد تاکید فراوان قرار داده است و طلاق را فی‌نفسه امری منفور و ناپسند(دارای کراهت بسیار شدید) معرفی می‌کند و تمام تلاش و کوشش خود را در جهت پرهیز خانواده‌ها از طلاق به کار می‌بندد؛ در عین حال در مواردی که مصالح مهم‌تر ایجاب کند ممنوعیتی برای طلاق قائل نشده است.[14]

آمار طلاق در ایران از سال 1380 به بعد
- آمار طلاق در سال 80 : 4/9 درصد، سال 81 : 3/10 درصد، سال 82 : 6/10 درصد، سال 83 : 5/10 درصد، سال 84 : 7/10 درصد، سال 85 : 1/12 درصد و در 9 ماهه ابتداى 1386: 2/11 درصد بوده است.
- 32 درصد زوج‌هاى درخواست‌کننده طلاق، بدون فرزند و 67 درصد داراى فرزند بوده‌اند
- 5/15درصد درخواست‌هاى طلاق در دوران عقد داده شده است.
- به ترتیب : تهران، کردستان، کرمانشاه، خراسان رضوى بیشترین آمار طلاق و ایلام، سیستان و بلوچستان، چهار محال و بختیارى و یزد کمترین آمار طلاق را دارا می باشند.
- بالاترین نرخ طلاق با 8/20 درصد مربوط به استان تهران و پایین‌ترین آن با 8/3 درصد مربوط به استان ایلام است. [15]
- 25 درصد طلاق‌ها به دلیل اعتیاد همسر صورت می‌گیرد. [16]
- 50 درصد از طلاق‌ها بعلت مشکلات جنسی رخ می دهد. [17]
راه کارهای کاهش وقوع طلاق از آن جایی که ناآگاهی در زمینه های مختلف یکی از مهم ترین عوامل طلاق است، بنابراین مشاوره دادن به افرادی که می خواهند ازدواج کنند و بالا بردن سطح آگاهی آنها، در جهت موفق بودن ازدواج کمک شایان توجهی است. در جامعه ما از مراکز مشاوره خانواده استفاده می شود. در کشور ما آگاهی های مناسبی در مورد جنس مخالف داده نمی شود و این خود می تواند عاملی باشد برای شکست در ازدواج و در نتیجه طلاق.[18]

منابع:
1- استلی برس. الیور ، بولک.آلن " فرهنگ اندیشه نو" ، مترجمان: احمد بیرشک و ... دیگران، تهران : مازیار ، 1369.
2- بستان(نجفی)، حسین،" اسلام و جامعه‌شناسی خانواده"، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1383
3- Curry, T and Jiobu, R and SchwirianK. Sociology for the twenty First, Century , Prentice Hall, Upper Saddle River and .New Jersey, 1997
4- باباخانی، طاهره. "بررسی علل و عوامل طلاق زودرس(زیر ده سال) در شهر اراک" (کارشناسی ارشد)، دانشگاه آزاد اسلامی - واحد علوم تحقیقات،1384
5- http://www.nedayemoshaver.com/News-file-article-sid-226.html
6- جهانگیر، منصور . "قوانین و مقررات مربوط به ازدواج و طلاق" ،تهران : نشر دیدار، 1381
7- روزنامه همشهری (4/12/1384)
8- ساروخانی، باقر." طلاق، پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل آن"، تهران : انتشارات دانشگاه تهران، 1376
9- روزنامه همشهری (4/12/1384)
10- افسردگی[ DVD ]/ هلاکویی، فرهنگ ،امریکا : موسسه بهزیستی بورلی هیلز
11- جام جم آنلاین( 06/11/1386) / "زندگی پس از طلاق". ، ص 1
12- روزنامه همشهری (4/12/1384)
13- خبر گذاری ایسنا ، (8/8/86) ، ص 1
14- بستان(نجفی)، حسین،" اسلام و جامعه‌شناسی خانواده"، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1383
15-
http://www.if-id.de/New/index.php?option=com_content&task=view&id=1377&Itemid=63
16- ایسنا ( 8/8/1386) ، ص 1
17- جهان نیوز (19/8/1386) ، ص 1
18- روزنامه همشهری (4/12/1384)

 
Copyright (c) 2007 armandavari.com All rights reserved.

درباره ما  |  ارتباط با ما  |  ثبت در لینکهای شخصی
استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.
info@armandavari.com


Today visitors count   242  تعداد مراجعات امروز تا به حال

Yesterday visitors count   277  تعداد مراجعات دیروز

Visitors count   801552   تعداد مراجعه به سایت


Loaded in 0.03 seconds